Ըստ փորձագետների՝ աշխարհը գտնվում է պատմության մեջ ամենամեծ տնտեսական ցնցման շեմին, նշում է է ամերիկյան Bloomberg-ը: Ճգնաժամը ծանր հարված է հասցրել Ասիային և սողոսկում է դեպի Եվրոպա: Եթե Հորմուզի նեղուցը ամենամոտ ժամանակներս չբացվի, համաշխարհային փլուզումը անխուսափելի է:

Պատմության մեջ նավթի մատակարարման ամենամեծ ցնցումը շարունակվում է արդեն մեկ ամիս։ Գները կտրուկ աճում են, աճի կանխատեսումները վերանայվում են ամենուր, իսկ պակասորդը տարածվում է ամբողջ Ասիայում՝ Թաիլանդից մինչև Պակիստան։

Անցյալ շաբաթ գազի ոլորտում գործող մոտ 40 ընկերությունների ղեկավարների, միջնորդների, բեռնափոխադրողների և խորհրդատուների հետ կայացած զրույցների ընթացքում ի հայտ եկավ մի հետևողական թեմա. աշխարհը դեռևս լիովին չի գիտակցել իրավիճակի լրջությունը: Շատերը զուգահեռներ անցկացրին 1970-ականների նավթային ցնցման հետ՝ զգուշացնելով, որ Հորմուզի նեղուցի փակումը սպառնում է ավելի մեծ ճգնաժամով: Զրուցակիցները նշեցին, որ Ասիային ծանր հարված հասցրած վառելիքի պակասը շուտով կտարածվի նաև Արևմուտքում: Եվրոպան, նույնպես կբախվի գների աճի, քանի որ պայքարում է մատակարարումներ ապահովելու համար, և դիզելային վառելիքի պակաս կարող է առաջանալ առաջիկա շաբաթներին, նշում էBloomberg-ը :

Եթե ​​նեղուցը փակ մնա, աշխարհը ստիպված կլինի զգալիորեն կրճատել իր նավթի և գազի սպառումը: Սակայն մինչ այդ գները կբարձրանան այնպիսի մակարդակի, որ սպառողներն ու բիզնեսները ստիպված կլինեն քիչ թռչել, քիչ մեքենա վարել: Պահանջարկն արդեն սկսել է նվազել, և որոշ ասիական երկրներ վառելիք են կուտակում: Ամերիկյան կառավարության պաշտոնյաները և Ուոլ Սթրիթի վերլուծաբանները սկսում են անհանգստանալ, որ նավթի գները կարող են հասնել աննախադեպ 200 դոլարի՝ մեկ բարելի համար:

«Ինձ համար պարզ է, որ եթե այս ճգնաժամը տևի երեք կամ չորս ամսից ավելի, այն կդառնա համակարգային խնդիր ամբողջ աշխարհի համար», - Հյուստոնում CERAWeek համաժողովում ասել է TotalEnergies SE-ի գործադիր տնօրեն Պատրիկ Պույանեն։

«Մենք չենք կարող թույլ տալ, որ աշխարհի հում նավթի արտահանման 20%-ը մնա Պարսից ծոցում, իսկ հեղուկացված բնական գազի հզորությունների 20%-ը մնա անգործ՝ առանց հետևանքների», նշել է նա:

Մատիտով ու թղթով պարզ հաշվարկը ցույց է տալիս, որ նեղուցի փակումը օրական մոտ 11 միլիոն բարելով կրճատում է նավթի համաշխարհային հոսքը, և դա՝ նույնիսկ հաշվի առնելով կորուստը փոխհատուցելուն ուղղված միջոցառումները: Նախապատերազմյան պահանջարկի մակարդակի համեմատ, դեֆիցիտը կազմում է մոտ 9 միլիոն բարել: Սա մեծ անդունդ է, որն ավելի մեծ է, քան Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իսպանիայի և Իտալիայի նավթի համակցված սպառումը, նշում է էBloomberg-ը:

Նավթի պաշարների մեծածավալ շուկա դուրս գալը և ԱՄՆ-ի կողմից Ռուսաստանի և Իրանի դեմ նավթային պատժամիջոցների վերացումը որոշ ժամանակ շահեցին, բայց նման միջամտությունն ունի իր սահմանները։ Երբ այս տարբերակները սպառվեն, լիովին անհասկանալի է, թե Դոնալդ Թրամփը ինչ այլ գործիքներ կկարողանա օգտագործել՝ նավթի համաշխարհային գների կտրուկ աճը կանխելու համար, բացի նեղուցի լիակատար բացումից։ Իրանը թույլ է տալիս փոքր թվով օտարերկրյա նավեր անցնեն այս ջրային ճանապարհով, բայց դրանք շատ քիչ են և չեն կարող ազդել ընդհանուր իրավիճակի վրա, նշում է Bloomberg-ը:

Հեղուկացված բնական գազի հետ կապված իրավիճակն ավելի մտահոգիչ է։ Համաշխարհային մատակարարումների մոտ մեկ հինգերորդը սովորաբար անցնում է Հորմուզի նեղուցով, և Մերձավոր Արևելքից դուրս եկող վերջին հեղուկացված բնական գազի փոխադրողները շուտով կհասնեն իրենց նշանակման վայրեր։ Ի տարբերություն նավթի, գազը շուկա դուրս գալու այլընտրանքային ուղիներ չունի, և ռազմավարական պաշարները չափազանց փոքր են՝ պակասը մեղմելու համար։

Միացյալ Նահանգները աշխարհի ամենամեծ հեղուկացված բնական գազի արտահանողն է, և նրա ներքին գազի շուկան լավ պաշտպանված է ՝ շնորհիվ լայնածավալ արտադրության։

Բայց խոսքը միայն վառելիքի մասին չէ. նավթն օգտագործվում է պլաստմասսա պատրաստելու համար, որն օգտագործվում է գրեթե ամեն ինչում։

Պարսից ծոցի հիմնական նավթարդյունահանողներն արդեն կրճատել են նավթի արտադրությունը, քանի որ տարածաշրջանի պահեստարանները լիքն են։ Որքան երկար նեղուցը փակ մնա, այնքան մեծ է ռիսկը, որ հակամարտության ընթացքում հիմնական արտադրական օբյեկտները կվնասվեն, ինչը կհանգեցնի մատակարարումների վրա ավելի երկարատև բացասական ազդեցության։ Աշխարհի խոշորագույն հեղուկացված բնական գազի օբյեկտներից մի քանիսն արդեն վնասվել են հրթիռային հարվածներից։ Օրինակ, Qatar Energy-ն, զգուշացրել է, որ վերանորոգումը կտևի մինչև հինգ տարի։

Համաշխարհային տնտեսությունն արդեն իսկ զգում է Իրանի հետ պատերազմի ցնցումները: Bloomberg Economics-ի գների հետևորդը կանխատեսում է, որ ԱՄՆ սպառողական գների ինդեքսը (CPI) մարտ ամսին տարեկան կտրվածքով կաճի 3.4%-ով: Սա զգալի աճ է փետրվարի 2.4%-ի համեմատ, որի հիմնական շարժիչ ուժը վառելիքի գների աճն է:

Սակայն, եթե Հորմուզի նեղուցը փակ մնա երկրորդ եռամսյակում, կլինի նավթի գների ավելի զգալի աճի վտանգ։ Եթե դրանք հասնեն մեկ բարելի համար 170 դոլարի, գնաճի և աճի վրա ազդեցությունը մոտավորապես կկրկնապատկվի։ Սա կլինի ստագֆլյացիոն ցնցում, որը կարող է փոխել ամեն ինչ՝ սկսած կենտրոնական բանկերի գործունեությունից մինչև ԱՄՆ միջանկյալ ընտրությունների արդյունքը, նշում է Bloomberg-ը:

Նավթի գները դեռևս խուճապի մակարդակի չեն հասել։ Ֆյուչերսները անցյալ շաբաթ փակվեցին մեկ բարելի համար 112 դոլարից մի փոքր բարձր, ինչը 55%-ով ավելի է, քան պատերազմի սկզբում, բայց զգալիորեն ցածր է 2008 թվականի ռեկորդային 147.50 դոլարից։ Բնական գազի գները Եվրոպայում աճել են 70%-ով հակամարտության սկսվելուց ի վեր, բայց հեռու են 2022 թվականի էներգետիկ ճգնաժամի ժամանակ գրանցված գագաթնակետերից։

Պատճառներից մեկը առևտրականների վստահությունն է, որ Թրամփը կլքի հակամարտության գոտին, նախքան երկարատև պատերազմի տնտեսական ծախսերը հասնեն չափազանց բարձր մակարդակի։

ԱՄՆ նախագահը բազմիցս սոցցանցերում իր գրառումներով հրահրել է գների կտրուկ անկում՝ ենթադրելով, որ պատերազմը շուտով կավարտվի։ Սա դժվարացնում է առևտրականների համար վստահորեն խաղադրույք կատարելը՝ նավթի գների աճի վրա։

Մատակարարումների վրա բացասական ազդեցությունը մասամբ մեղմվում է Սաուդյան Արաբիայի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների կողմից, որոնք շտապեցին վերաուղղորդել նավթը Հորմուզի նեղուցը շրջանցող խողովակաշարերով: Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ն և այլ երկրներ հայտարարեցին ռազմավարական պաշարներից նավթի ռեկորդային արտանետումների մասին՝ գները զսպելու համար:

Անհասկանալի է, թե որքան արագ այս բոլոր պաշարները կհասնեն շուկա։ ԱՄՆ էներգետիկայի նախարար Քրիս Ռայթը նշել է, որ նավթի նման արտանետումները, որոնք համակարգվում են Միջազգային էներգետիկ գործակալության կողմից, կարող են հասնել օրական երեք միլիոն բարելի։ Այնուամենայնիվ, Bloomberg-ի հաշվարկներում օգտագործվում է Morgan Stanley-ի վերլուծաբանների ավելի պահպանողական գնահատականը՝ երկու միլիոն։ Չինաստանը նույնպես ունի նավթի զգալի պաշարներ, որոնք կարող է օգտագործել պակասորդի ազդեցությունը մեղմելու համար։

ԱՄՆ-ն ժամանակավորապես վերացրեց ռուսական և իրանական նավթի նկատմամբ պատժամիջոցները, որոնք ծովում էին տանկերների վրա, ինչը այն հասանելի դարձրեց շատ ավելի շատ գնորդների համար, ովքեր անմիջապես շտապեցին գնել այն։

Ռեկորդային նավթի արտադրությունը սկսվեց ճգնաժամի սկսվելուց ընդամենը մեկ ամիս անց, և այս պայմաններում անհասկանալի է, թե որքան ժամանակ ԱՄՆ-ն կկարողանա պաշտպանել ամերիկացի սպառողներին գնային ցնցումներից, ասաց Ամերիկյան նավթային ինստիտուտի գործադիր տնօրեն Մայք Սոմերսը։

Օրինակ, Ավստրալիայի հարյուրավոր բենզալցակայաններ հայտնում են վառելիքի պակասի մասին: Վիետնամից դեպի Նոր Զելանդիա ավիաընկերությունները չեղարկում են չվերթները: Ասիական որոշ երկրներ, այդ թվում՝ Չինաստանը, որը հում նավթի աշխարհի ամենամեծ ներմուծողն է, սահմանափակում են արտահանումը:

FGE NexantECA խորհրդատվական ընկերությունը գնահատում է, որ Ասիայում նավթի պահանջարկն այս ամիս արդեն նվազել է օրական գրեթե երկու միլիոն բարելով։

Որոշ արդյունաբերության ներկայացուցիչներ զգուշացնում են, որ Եվրոպան նույնպես մոտ է դիրեկտիվ գնագոյացման ներդրմանը, որն օգտագործվում է պակասի ժամանակ: Սա հատկապես վերաբերում է դիզելային վառելիքին, որը կենսական նշանակություն ունի համաշխարհային տնտեսության համար: Մի շարք առևտրականներ և վերլուծաբաններ նշում են, որ տարածաշրջանը առաջիկա շաբաթներին կբախվի մատակարարման պակասի, եթե Հորմուզի նեղուցը չվերաբացվի: Նմանատիպ հեռանկարներ են կանխատեսվում նաև Լատինական Ամերիկայի երկրների համար:

Առևտրականներն ու վերլուծաբանները նշում են, որ եթե նեղուցը փակ մնա երկրորդ ամիսը, համաշխարհային էներգետիկ շուկաներում արագորեն կսկսվի մատակարարումների համար պայքար, որը կբարձրացնի վառելիքի գները:

«Եթե մտածեք այսօր Պարսից ծոցից եկող խափանումների մասշտաբի մասին, ապա պատկերը, որը ի հայտ է գալիս, այն է, որ մենք օրական կորցնում ենք 5-10 միլիոն բարել պահանջարկ։ Սա կհանգեցնի 1970-ականների հետևանքների նման հետևանքների», - հայտարարել է Ջեֆ Քարին, Carlyle Group Inc.-ի գլխավոր էներգետիկայի ոլորտի պատասխանատուն։

«Քանի դեռ Հորմուզի նեղուցը փակ է մնում, նավթի և գազի շուկաները չեն վերականգնվի», - հայտարարել է BNP Paribas-ի էներգետիկ ռազմավարության ղեկավար Ալդո Սպանիերը: «Պահանջարկի զգալի անկումը, որը կպահանջվի նավթի և գազի շուկաները վերականգնելու համար, եթե Հորմուզի նեղուցը երկար ժամանակ փակ մնա, կպահանջի գների զգալի բարձրացում՝ այսօրվա մակարդակից բարձր»:

Վերջում, ըստ Bloomberg-ի, աշխարհը կարող է կանգնել այնպիսի տնտեսական ճգնաժամի առջև, որին մինչ այսօր դեռ չի առնչվել:

Քանի որ նման չափի ճգնաժամ, այն էլ նման էներգակիրների սպառման ծավալների հետ կապված, երբեք չի արձանագրվել:

Այսինքն, Թրամփի համար Հորմուզի նեղուցի բացման հարցը դարձել է էքզիստենցիալխնդիր:

Սակայն մյուս կողմից, իր ղեկավարներին կորցրած Իրանի համար այդ հարցը նույնպես դարձել է էքզիստենցիալ բնույթ ունեցող հարց:

Իսկ այս իրավիճակը պահանջելու է, որ կողմերը գտնեն մի ինչ-որ ընդհանուր հայտարար, որից էլ կախված կլինի աշխարհի ճակատագիրը:

Սակայն այդ ընդհանուր հայտարարի բանաձևը կարող է փոխել տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական ճարտարապետությունը՝ ի օգուտ ԱՄՆ-ի կամ Իրանի:

Հենց այդ պատճառով էլ այս խնդրի լուծումը դժվարանում է, սակայն դրա բացակայությունը կարող է հանգեցնել աշխարհի համար կատաստրոֆայի բոլոր առումներով:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Աղբյուրը՝ Zham.am